عبد الرضا سالار بهزادى

128

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

ابراهيم خان در دست نگارنده است يكى دو حكم مربوط به آخرين سال حيات وى از ناصر الدوله فرمانفرما در مورد رسيدگى به امور بلوچستان است و نامه‌اى شخصى از آن مرحوم كه مخاطب آن مشخص نيست . اخيرا در حاشيهء مقالهء فاضلانهء استاد باستانى پاريزى دربارهء طايفهء افشار كرمان در جلد سوم يادنامهء شادروان محمود افشار يزدى ديدم كه استاد به رساله‌اى دربارهء مرحوم ابراهيم خان و شيوه‌هاى حكومت وى اشاره كرده‌اند كه گويا توسط ديگرى در اختيار استاد گذارده شده است و ايشان احتمال مىدهند كه اين رساله نيز توسط مرحوم احمد على خان وزيرى كرمانى كه با ابراهيم خان هم عصر بوده است ، نوشته شده باشد . هرچند همان‌طور كه در ابتداى كلام اشاره شد از نوشته‌هاى منتشر شدهء مرحوم وزيرى چنين برمىآيد كه وى را نظر مساعدى با مرحوم ابراهيم خان نبوده است ، امّا به‌هرحال انتشار آن رساله نيز خود مىتواند براى محققين تاريخ كرمان و بلوچستان غنيمتى شايان باشد . به هرصورت آنچه كه از نوشته‌هاى پراكندهء تواريخ منتشر شده - و تقريبا همه از مورخين انگليسى - برمىآيد ابراهيم خان ظاهرا در اوايل دههء 1270 ه . ق . در حكومت بلوچستان مستقر شده ، به تنبيه و تأديب متمردين مىپردازد و آنگاه به تصرف مناطق مختلف بلوچستان كه دعوى استقلال داشتند و يا مورد ادعاى خان كلات بودند اقدام مىورزد . يكى از مهمترين اين فتوحات در اين سالها تصرف قلعهء ايرافشان بود كه از قلاع نظامى معتبر و مهمّ بلوچستان محسوب مىشد و به صورت مأمن و پايگاه استقلال‌طلبان بلوچ درآمده بود . طبق نوشتهء محمد حسن خان اعتماد السلطنه در تاريخ منتظم ناصرى ، و نيز در الماثر و الآثار ، ابراهيم خان در 1281 كه هنوز منصب سرهنگى داشت . اين قلعه را فتح كرد . 229 در همين اوان نيز سرانجام مأمورين دولت انگليس موفق به اخذ اجازهء كشيدن سيم تلگراف از كراچى تا جاسك شدند . چنان كه از نوشته‌هاى خود گلداسميد كه مأمور تعيين خط سير سيمهاى تلگراف در سواحل مكران بود برمىآيد ، ابراهيم خان كه دخالت و نفوذ انگلستان در بلوچستان را به فراست مانع آزادى عمل خود در آتيه براى توسعهء دامنهء فتوحات خود و گسترش مرزهاى ايران در ناحيهء جنوب‌شرقى تشخيص داده بود ، سعى كرد با ترسانيدن گلد اسميد و عدم تضمين امنيت مأمورين تلگراف انگليسى در بلوچستان ، سنگى در راه اين كار بيندازد . 230 امّا سرانجام عليرغم ميل ابراهيم خان و بسيارى از رجال ديگر در پايتخت عمليات سيم‌كشى در بلوچستان شروع شد . به نظر مىرسد كه ابراهيم خان از اين موقعيت نيز براى نزديك‌تر شدن و دستيابى به اهداف خود استفاده نموده باشد ، چه ناگهان در مدّت كوتاهى پس از امضاى اجازهء نامه سيم كشى و شروع عمليات ، آتش فتنه و اغتشاش در تمامى نواحى بلوچستان و سواحل مكران روشن شده و حاكم بلوچستان نيز با استفاده از اين موقعيت به متصرفات كلات در شرق قلمرو حكومت خود شروع به دست‌اندازى مىنمايد . 231 دامنهء فتوحات ابراهيم خان به تدريج دولت انگلستان را مضطرب و نگران ساخته و به فكر چاره‌جويى مىاندازد ، چه در صورت عدم مداخله و جلوگيرى از اقدامات اين سردار